Einde van het tijdperk Castro

De Verenigde Staten beraamden talloze moordaanslagen op hem. Tevergeefs, want de vrijdag overleden Fidel Castro wist de leeftijd van 90 jaar te bereiken. Meer dan de helft van zijn leven was hij de onbetwiste leider van Cuba. Niet zo gek dat ik hem afgelopen voorjaar op veel plekken tegenkwam tijdens mijn reis door Cuba.

castro02
Begin dit jaar keken ze al uit naar het moment dat de 90e verjaardag van Fidel gevierd kon worden, getuige deze poster in de Sierra Maestra.

Vanaf de jaren dertig zuchtte Cuba onder het regime van dictator Fulgencio Batista. De hoofdstad Havana veranderde in een paradijs voor de Amerikaanse maffia. Gokken en prostitutie waren aan de orde van de dag. Op 26 juli 1953 kwamen Cubanen onder leiding van Castro (geboren op 13 augustus 1926) in opstand. Met 165 revolutionairen viel hij de Moncadakazerne in Santiago, de tweede stad van Cuba, aan. De aanval mislukte en Castro werd  voor één jaar gevangen gezet. Daarmee had hij geluk, want een aantal van zijn medestanders werd geëxecuteerd.

castro03
De Moncadakazerne in Santiago is tegenwoordig een school. Volgens onze gids zijn de meeste kogelgaten nep, slechts enkelen zijn echt veroorzaakt door de aanval van Castro in 1953.  

Eenmaal vrij week hij samen met zijn broer Raúl uit naar Mexico, waar hij Che Guevara ontmoette. Met het schip de Granma bereikten in totaal 82 revolutionairen, onder wie Fidel, Raúl en Che, in december 1956 de zuidkust van Cuba. Zij verscholen zich in de Sierra Maestra, een weelderig begroeid gebergte. In deze jungle beraamden ze hun plannen en vanuit hun houten hutjes wisten ze Batista steeds meer in het nauw te drijven. Op 31 december 1958 vluchtte Batista uiteindelijk het land uit, waarna niets meer Castro in de weg lag om de macht over te nemen.

castro10
Het in de Sierra Maestra nagebouwde onderkomen van Fidel Castro. Verspreid door de jungle stonden verschillende houten hutjes waar de guerillastrijders verbleven. 

castro04
Vanaf het blauwe balkon links gaf Fidel Castro op 2 januari 1959 zijn eerste speech na de val van Batista. Het balkon bevindt zich in Santiago en is gefotografeerd vanuit het oudste huis van Cuba, Casa de Diego Velazquez. 

castro12
Een poster van Fidel Castro aan de rand van het Plein van de Revolutie in Santiago. 

castro06
De drie ‘helden’ van de Cubaanse revolutie: Che Guevara, Fidel Castro en Camillo Cienfuegos. De laatste is het minst bekend, waarschijnlijk omdat hij al in 1959 om het leven kwam tijdens een vliegtuigongeluk op Cuba. 

Castro wilde een sociale revolutie te weeg brengen. Hij opende overal scholen – zo werd de Moncadakazerne bijvoorbeeld omgebouwd tot een school – en de zorg werd genationaliseerd en uitgebreid. Zijn regering liet vele huizen, wegen en verzorgingshuizen bouwen. Castro ging vanwege zijn eigen marxistische standpunten contacten aan met de Sovjetunie.

Toen hij eiste dat de raffinaderijen op het eiland, veelal in handen van Amerikanen, Russische olie moesten verwerken, weigerden die bedrijven dat. Vervolgens nationaliseerde Castro de raffinaderijen. Niet veel later, op 13 oktober 1960, kondigde de Verenigde Staten een handelsembargo af tegen Cuba. Vervolgens viel in april 1961 een leger van gevluchte Cubanen met hulp van de CIA het land binnen in de Varkensbaai. Dat werd een complete mislukking: de invasietroepen werden gevangen genomen en met de Verenigde Staten geruild voor 25 miljoen Dollar aan voedsel en medicijnen.

Castro zou daarna nog tientallen jaren aan de macht blijven. Daarbij trad hij steevast op in zijn militaire kledij en hield hij urenlange toespraken. Met name na de val van de Sovjetunie kreeg Cuba het lastig. Het embargo van de Verenigde Staten duurde voort en de bevolking kreeg te maken met hongersnood. Ondertussen hadden de Cubanen ook weinig vrijheid. Dissidenten werden opgepakt, vrije pers bestaat er nog steeds niet.

Inmiddels is de economische situatie een stuk verbeterd en mogen Cubanen zelfs kleine bedrijfjes beginnen. Castro kwakkelde na de eeuwwisseling met zijn gezondheid en gaf in 2006 tijdelijk de macht aan zijn jongere broer Raúl. In 2008 trad Fidel definitief af ten faveure van zijn broer.

castro11
Foto’s van Raúl Castro zijn een stuk zeldzamer dan die van zijn broer of Che Guevara. In Bayamo kwamen we hem wel tegen, uiteraard in gezelschap van Fidel.

Toch was Fidel ook afgelopen voorjaar nogal overal te zien in Cuba. Langs belangrijke wegen staan enorme borden met daarop de beeltenis van Fidel Castro, vergezeld door bemoedigende woorden aan de bevolking. Toch is hij niet het bekendste gezicht van de revolutie. Dat blijft Che Guevara, die nog altijd het straatbeeld domineert ondanks dat hij al in 1967 om het leven kwam terwijl hij in Bolivia probeerde eveneens een revolutie te ontketenen. Overal zie je de zo bekende beeltenis van de Argentijn met zijn baret met ster. Guevara heeft in Santa Clara een enorm monument gekregen, een verplichte stop tijdens toeristische rondreizen in Cuba. Zal Castro nu hetzelfde krijgen?

castro09
Een beroemde uitspraak van Fidel Castro, gedaan tijdens een speech nadat een schip vol wapens in de haven van Havana was ontploft. In zijn speech beschuldigde hij de Verenigde Staten er van verantwoordelijk te zijn voor de ontpoloffing. 

castro07
Het Museum van de Revolutie, gevestigd in het voormalige paleis van Batista, is niet helemaal met zijn tijd meegegaan. Stalen kasten, met daarin oude foto’s vergezeld van met een typmachine gemaakte beschrijvingen. En uiteraard overal uitspraken van Fidel Castro en Che Guevara.

castro05
Onderweg kwamen we overal borden tegen met de beeltenis van Castro met daarbij zijn uitspraken. 

castro01
De grote natie die groeit, luidt de tekst op dit bord met daarop de beeltenissen van Hugo Chavez (Venezuela), Fidel Castro en Nelson Mandela (Zuid-Afrika).

castro08
Gezien onderweg: Viva Fidel.

guevara01
Je kan geen dorp of stad in Cuba bezoeken zonder de beeltenis van Che Guevara tegen te komen. Meestal in combinatie met zijn gevleugelde woorden ‘Tot aan de overwinning altijd’.

guevara02
Het monument voor Che Guevara in Santa Clara. Onder dit enorme beeld bevindt zich het mausoleum, waar alle tijdens de revolutie gesneuvelde strijders worden geëerd. Ook is er een interessante tentoonstelling te zien over het leven van Guevara, die ooit vanuit geboorteland Argentinië met een vriend op een brommer door Zuid-Amerika trok.